8-laboratoriya ishi

Odam suyaklarining xilma-xilligi, tuzilishini o'rganish

MaqsadSuyaklarning tashqi tuzilishi va shakl xilma-xilligini, shuningdek kimyoviy tarkibidagi organik va noorganik moddalar nisbatini tajriba orqali aniqlash

Kerakli jihozlar va materiallar

Odam skeleti (model)
Suyak qismlari kolleksiyasi
Skelet bo'limlari plakatlari
Quruq suyak namunalari
Sirka kislotasi solingan idish
Spirt lampasi
Pinset
Paxta
Qo'lqop

Nazariy asos

Suyak tarkibining taxminan ⅓ qismini organik moddalar (ossein — kollagen tolalar) va ⅔ qismini noorganik (mineral) moddalar tashkil etadi. Noorganik qismda eng ko'p uchraydigani fosfat tuzlari (≈60%) va kalsiy karbonat (≈5,9%) hisoblanadi. Suyak yuzasi suyakusti pardasi (periost) bilan qoplangan bo'lib, unda mayda qon va limfa tomirlari, nerv tolalari joylashgan; bu parda suyakni oziq moddalar bilan ta'minlaydi, uning o'sishi va singan joyining bitishida muhim ahamiyatga ega. Organik moddalar suyakka egiluvchanlik, noorganik moddalar esa qattiqlik va mustahkamlik beradi — bu ikkalasining uyg'unligi tufayli suyak ham mustahkam, ham ma'lum darajada elastik bo'ladi.

Odam skeleti — nomlarni joyiga bosib joylashtiring

Pastdagi nom-kartochkalardan birini bosing, so'ng rasmdagi mos raqamli nuqtani bosing. To'g'ri joylashtirsangiz nuqta yashil, xato bo'lsa qizil rangga o'tadi.

Odam skeleti — yozuvlarsiz, mustaqil aniqlash uchun

Manba: Wikimedia Commons (jamoat mulki tasviri)

Nom-kartochkani, so'ng nuqtani bosib boshlang. Topilgan: 0 / 7

Ishni bajarish tartibi

  1. Sizga taklif qilingan har bir suyak namunasini shakliga ko'ra tasniflang: naysimon (uzun), qisqa, yassi yoki aralash suyak, va qaysi skelet bo'limiga tegishli ekanini aniqlang.
  2. Bitta quruq suyak namunasini sirka kislotasi solingan idishga to'liq botiring va 24 soat davomida shu holida qoldiring — kislota mineral (noorganik) tuzlarni asta-sekin eritib, faqat organik qismni (osseinni) qoldiradi.
  3. Belgilangan vaqt o'tgach, suyakni pinset bilan chiqarib oling, uni ehtiyotlik bilan eging va tugunga bog'lashga urinib ko'ring. Kuzatuvingizni yozing: suyak qanday holatga keldi?
  4. Ikkinchi bir quruq suyak namunasini kattalar nazorati ostida spirt lampasi alangasida, kulrang tusga kirguncha, ehtiyotkorlik bilan kuydiring.
  5. Sovigan suyakka biroz bosim bering va kuzating — u qanday xususiyat namoyon qiladi?
  6. Ikkala tajriba natijasini quyidagi jadvalga tushiring va taqqoslab, suyak kimyoviy tarkibi haqida ilmiy xulosa yozing.

Kuzatuv jadvali (daftaringizga chizib to'ldiring)

Tajriba Ta'sir etilgan modda Suyakning holati (kuzatuv) Qaysi modda yo'qoldi?
1-tajriba Sirka kislotasi … …
2-tajriba Yuqori harorat (kuydirish) … …

Interaktiv: suyak turlarini tanlang

Suyak turini tanlang.

Bilimni mustahkamlash uchun topshiriqlar

1-topshiriq Suyakni tasniflang

Kurak suyagi (yelka pallasi) shakliga ko'ra qaysi suyaklar guruhiga kiradi?

2-topshiriq Tarkibni tajriba orqali aniqlang

Suyak namunasi kislotali eritmada (masalan, sirka kislotasida) uzoq vaqt ushlab turilsa, undagi mineral (noorganik, kalsiyli) moddalar eriydi va suyak g'alati — egiluvchan, tugunga bog'lash mumkin bo'lgan holatga keladi. Bu tajriba nimani isbotlaydi?

3-topshiriq Qarama-qarshi tajribani izohlang

Suyak namunasi olovda kuydirilsa, uning tarkibidagi organik moddalar (ossein) yonib ketadi va suyak juda mo'rt, sinuvchan bo'lib qoladi. Bu tajriba nimani ko'rsatadi?